Voorheen vooral een woord voor managers, nu ook voor dokters: doelmatigheid. Hoe maak je de zorg zo doelmatig mogelijk? En hoe krijg je het voor elkaar dat doelmatig denken en werken een tweede natuur van aios wordt? Een groot aantal gedreven specialisten, aios en geneeskundestudenten kwam 18 april op het symposium Doelmatigheid van Zorg in Leiden met inspirerende voorbeelden en praktische handvatten. Een greep uit hun negen pleidooien voor doelmatiger zorg.

Ward Posthuma - Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Op het gebied van prijs/kwaliteit valt nog wat te winnen”

Ward Postuma, voorzitter van de regionale opleidingscommissie van de OOR Leiden, prees alle deelnemers aan de Doelmatigheidsprijs 2018 om hun inzet om de zorg doelmatiger te maken. “We willen allemaal de beste kwaliteit voor een redelijke prijs en daar hebben wij als dokters een grote rol in”, zei Postuma. Hij wees op de European Health Index, waarin Nederland op 1 staat in de categorie Kwaliteit van zorg.

“Maar in de categorie Prijs/Kwaliteit staan we bepaald niet in de top en gaat Macedonië aan kop. Op dat gebied valt nog wel wat te winnen.”

Laurents Stassen - Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Mensen en initiatieven verbinden en elkaar inspireren”

Laurents Stassen, directeur van het Bewustzijnsproject, attendeerde de deelnemers op de online course die inzicht biedt in de kosten van zorg. Ook wees hij op de toolbox voor opleiders. Hierin zit onder meer de QuickScan,waarmee elke opleiding kan peilen of doelmatig denken en werken al voldoende aan bod komt.

De toolbox is ontwikkeld in samenwerking met de OOR’s. Stassen: “Mensen en initiatieven verbinden en elkaar inspireren. Dat was ons projectdoel en dat is ook de praktijk geworden. We willen aios de bewustzijnsbril opzetten. Want politici en managers hebben allemaal een mening over doelmatige zorg, maar wij als medici moeten het doen.”

Marijn Jansen en Siamak Zahmat - Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Inzicht in elkaars vooroordelen, verwachtingen en aannames”

Aios interne geneeskunde Marijn Jansen en waarnemend huisarts Siamak Zahmat beschreven de opbrengsten van het consultatieproject, een methode om de samenwerking te verbeteren tussen aios huisartsgeneeskunde en aios interne geneeskunde. Zahmat: “Je krijgt inzicht in elkaars vooroordelen, verwachtingen en aannames.

En je leert de juiste hulpvraag te stellen, zodat je met de online tool binnen 48 uur en heel laagdrempelig antwoord krijgt. Snel contact met internisten kan ook kostenbesparend zijn: soms is verwijzing niet meer nodig.”

Anastasia Egorova - Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Investeer als aios in leiderschapskwaliteiten”

Aios cardiologie Anastasia Egorova vindt dat aios betrokken moeten zijn bij de zorg van vandaag, morgen én overmorgen. Rekening houden met de mogelijkheden én onmogelijkheden in de maatschappij is daarbij heel belangrijk, zegt Egorova: “Tegen die onmogelijkheden gaan we ongetwijfeld aanlopen: we willen allemaal heel veel, maar er is een plafond. Ook binnen mijn vak, de cardiologie, is ‘the sky the limit’, maar we zullen toch afwegingen

moeten maken tussen individuele patiënten en de patiëntenpopulatie als geheel.” Egorova adviseert aios om te investeren in hun leiderschapskwaliteiten, “zodat je kunt meedenken over de toekomst van de zorg.”

Aren van Loon, Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Inzicht in zorgkosten leert aios om kritisch te zijn”

Opleider gynaecologie Aren van Loon pleit voor meer inzicht in de zorgkosten. Aios van de vakgroepen gynaecologie en interne geneeskunde voerden de afgelopen maanden in de OOR Noordoost een onderzoek uit om zicht te krijgen op de kosten van zorg en op verschillen tussen artsen, vakgroepen en ziekenhuizen.

“Het viel niet mee om toegang te krijgen tot financiële gegevens. Managers waren heel terughoudend om deze cijfers te leveren, laat staan vergelijkingen met andere ziekenhuizen toe te staan. In de vakgroepen werd soms huiverig gereageerd op vergelijkingen op persoonsniveau.” De cijfers die na aandringen en geruststellen boven tafel kwamen, leveren interessante inzichten op en zijn enorm leerzaam voor aios. Van Loon: “Ze leren wat diagnostiek en behandelingen eigenlijk kosten en dat we het geld maar één keer kunnen uitgeven. Ze leren om kritisch te zijn.”

Wilco Peul, Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Door twijfels te onderzoeken de zorg doelmatiger maken”

Opleider neurochirurgie Wilco Peul hield een pleidooi voor wetenschappelijk onderzoek om de zorg doelmatiger te maken. “Als aios en jonge neurochirurg voelde ik me niet altijd vrij genoeg om doelmatige keuzes te maken. Zo heb ik altijd al sterk getwijfeld aan het nut van veel vroege lage-rug-operaties, maar het antwoord van de vakgroep was toen simpel: ik moest het gewoon doen.”

Later in zijn carrière voerde hij de onderzoeken naar het nut van lage-rug-operaties alsnog uit en werd Peul bevestigd in zijn twijfels. “Als student en aios ben je nog niet verziekt door gewoontes en sta je nog kritisch in het vak. In de loop van je opleiding gaan veel aios veranderen. Dat moeten we tegengaan, door twijfels en kritische geluiden de ruimte te geven en onderzoek te stimuleren.”

Frank Smeenk, Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

“Stel jezelf bij kwetsbare patiënten de ‘suprise question’ ”

Opleider longgeneeskundeFrank Smeenk adviseert artsen om zichzelf bij kwetsbare patiënten de ‘surprise question’ te stellen: ‘Verwacht ik dat deze patiënt er over een jaar niet meer is?’. Luidt het antwoord ‘ja’, dan is het volgens Smeenk tijd om met de patiënt in gesprek te gaan over zijn wensen en verwachtingen aan het einde van het leven.

Smeenk haalde ook het doelmatigheidsonderzoek aan naar onnodig gebruik van inhalatiecorticosteroïden. “30% van de eerstelijns patiënten die deze medicatie gebruiken doen dat zonder duidelijke indicatie. Als er geen indicatie voor is, zal deze medicatie niet werken. Maar de bijwerkingen krijg je er gratis bij.”

Margje Haverkamp, Symposium Doelmatigheid van Zorg

“Vergelijkingen maken tussen individuele dokters is heel effectief”

Ook de Nederlandse Margje Haverkamp, fellow International Women’s Forum, pleit voor het structureel afschaffen van onzinnige zorg. Haverkamp is wereldwijd actief in ‘Choosing Wisely’-campagnes in de zorg. Vergelijkingen maken tussen individuele dokters is daarin heel effectief: wie doet wat, met welke argumenten en tegen welke kosten?

In de Verenigde Staten is dit voor dokters al volstrekt normaal, zegt Haverkamp. “Als je niet weet wie het slecht doet, weet je ook niet wie het goed doet. En als je niet weet wie goed is, weet je ook niet bij wie je moet zijn om jezelf en de zorg te verbeteren en kun je elkaar ook niet helpen.”

Menno de Bree en Mark Kramer - Symposium Doelmatigheid van Zorg 2018

Hoofdpijnkwesties over doelmatige zorg? Moreel beraad!

Doelmatige zorg willen bieden leidt doorlopend tot ethische dilemma’s. Daar waren alle sprekers het over eens. Aan het eind van het symposium oefenden de deelnemers daarom met Moreel Beraad. Dat gebeurde onder leiding van Menno de Bree, filosoof en ethicus en Mark Kramer, internist en bestuurder in het VUmc. De Bree schetste zijn opzet van een moreel beraad:

1 Wat is er aan de hand? (feitenpuzzels)
2 Welk besluit moet ik nemen? (kernvraag)
3 Welke antwoorden zijn mogelijk? (posities)
4 Wat ga ik nu doen? (conclusies)

“Doel van een moreel beraad is om een regel te vormen die je toepast op elke soortgelijke volgende situatie”, legde hij uit.

Lees ook het interview met De Bree