Je komt nogal wat dilemma’s tegen als je doelmatige zorg nastreeft. Opleider longgeneeskunde Frank Smeenk, plaatsvervangend projectdirecteur van het Bewustzijnsproject, noemt er drie. En hij geeft aan hoe aios kunnen leren om met die dilemma’s te dealen.

Frank Smeenk, plv. projectdirecteur Bewustzijnsproject - © Nicole Romijn
Onderzoek wel of niet aanvragen?

“Patiënten willen zoveel mogelijk zekerheid hebben. Soms raak je dan in de verleiding om een onderzoek aan te vragen dat niet geïndiceerd is en dat op zichzelf ook morbiditeit kan veroorzaken. De factor tijd kan daarbij ook een rol spelen: een onderzoek aanvragen is zo geregeld, het kost meer tijd om uit te leggen waarom het onderzoek volgens jou niet nodig is.

Houd jezelf dan voor ogen dat je de advocaat van de patiënt bent: als arts moet je de patiënt zo goed mogelijk adviseren over de mogelijkheden én de onmogelijkheden van diagnostiek en behandeling. Dit alles om de belangen van de patiënt zo goed mogelijk te behartigen.”

Richtlijn wel of niet opvolgen?

“Soms zit je gevangen in richtlijnen die je een bepaalde kant uitsturen, terwijl je je afvraagt: is dat bij deze patiënt wel nodig? Of: wil deze patiënt dat nog wel? Zelf had ik een patiënt die een uitgezaaide bijzondere vorm van kanker had. De richtlijn schreef palliatieve chemo voor, maar over de effectiviteit daarvan was weinig bekend. Samen met de patiënt hebben we er bewust voor gekozen om af te zien van chemo. Hij heeft nog acht jaar geleefd met een goede kwaliteit van leven. Behandelen blijft maatwerk. Ga in gesprek met de patiënt en bekijk samen: past deze behandeling nog wel bij deze patiënt en bij deze fase van zijn leven?

Je moet wel stevig in je schoenen staan als je wilt afwijken van richtlijnen. Durven vertrouwen op je eigen oordeel. Hoe meer ervaring je hebt, hoe zelfverzekerder je wordt. Het is een kwestie van doen, vlieguren maken. En meekijken met oudere collega’s: hoe pakken zij het aan, hoe gaan zij om met dilemma’s? Vraag ernaar, praat erover.”

Kosten wel of niet laten meewegen?

“Ik wilde nooit iets weten van medische kosten, omdat ik vreesde dat dit onbewust mijn denken en handelen kon beïnvloeden. Daar ben ik nu anders over gaan denken. Natuurlijk moet je als dokter het allerbeste willen voor je patiënt, maar we hebben ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid. En dat gaat best samen. Als we overdiagnostiek en overbehandeling tegengaan, zijn we al een heel eind op weg.

Ik maak het dagelijks mee: patiënten die al jaren medicatie gebruiken tegen astma, omdat ze ooit ademhalingsklachten hebben gehad. Op basis van een waarschijnlijkheidsdiagnose werd op proef een behandeling ingezet die jarenlang is voortgezet, terwijl de initiële diagnose niet correct was. Altijd kritisch blijven, daar komt het op neer. Uitgangspunt blijft kwaliteit van zorg, maar dan wel voor de beste prijs. Het mooie daarbij is: vaak blijkt dat kwaliteitskeuzes  ook nog een gunstige invloed hebben op de kosten.”