Hernia: direct opereren of wachten tot de klachten vanzelf overgaan? Die vraag is aan de orde van de dag in de spreekkamer van prof. dr. Wilco Peul, hoogleraar Neurochirurgie. Peul vertegenwoordigt het Bewustzijnsproject in OOR Leiden. Ook is hij betrokken bij de campagne Verstandig Kiezen van de Federatie Medisch Specialisten.

Wilco Peul, opleider neurochirurgie

Samen met de patiënt verstandig kiezen, dat is volgens Peul de essentie van doelmatige zorg. “Neem patiënten met een lage-rug-hernia. Heb je een stukadoor tegenover je zitten met een eigen bedrijf, dan wil hij waarschijnlijk zo snel mogelijk weer aan de slag. Dan kan snel opereren de beste optie zijn. Maar aan elke operatie kleven risico’s en als de pijn draaglijk is, kunnen patiënten ook besluiten om af te wachten. Bij de meeste mensen zijn de klachten binnen een paar maanden tot een jaar verdwenen.”

U bent daar door onderzoek zelf achter gekomen, klopt dat?

“Ja, ruim tien jaar geleden kreeg ik als jonge klare de kans om dit te onderzoeken bij een kleine driehonderd patiënten met een lage-rug-hernia. Als aios vond ik het al opvallend dat er in het ene ziekenhuis heel veel hernia-operaties werden uitgevoerd en in het andere heel weinig. Ik wilde weten waar die verschillen vandaan kwamen, maar tijdens mijn opleiding was er geen gelegenheid om dat te onderzoeken. Jammer. Juist aios zijn vaak enorm gemotiveerd om de kwaliteit van de zorg te verbeteren. Dat enthousiasme moet je als opleidingsgroep omarmen. Daarom vind ik het Bewustzijnsproject ook zo’n belangrijk initiatief.”

Waarom is het belangrijk om aios doelmatig te leren denken en werken?

“Mijn ervaring is dat jonge artsen hier meer voor open staan. Ik hoor ervaren specialisten wel eens aan aios vragen: “Waarom heb je geen CT-scan gemaakt, dat is toch gebruikelijk bij deze klachten?” Waarop de aios dan heel scherp antwoordt: “Omdat daar geen indicatie voor was.” En dat is precies waar het om gaat: kop erbij houden. Zelf denken, niet klakkeloos gewoontes volgen. Als specialist is dat veel lastiger, als je al routines hebt ontwikkeld of richtlijnen in je hoofd hebt zitten. Dan kunnen bepaalde onderzoeken zó ingesleten zijn, dat het niet logisch voelt om ze niét te doen.”

Wat moeten aios leren op het gebied van doelmatige zorg?

“Heel belangrijk is: open communiceren met patiënten. Bij een hernia bijvoorbeeld, verschilt de keuze om te opereren of af te wachten per patiënt. Aan ons als arts de taak om de voors en tegens van alle opties uitgebreid te bespreken met de patiënt. Dat moet je leren door het simpelweg vaak te doen.”

Merkt u dat doelmatig werken al meer gemeengoed wordt?

“Ik denk dat we samen nog een hele slag te maken hebben. Om het hernia-voorbeeld weer aan te halen: bij een lage-rug-hernia wordt nog steeds snel geopereerd. Het duurt nog wel een jaar of vijf voordat nieuwe inzichten gewoontes worden.

Kijk ik naar de opleiding, dan zie ik dat in onze eigen COC in principe iedereen enthousiast is, maar wel denkt: hoé dan? Hoe krijg ik doelmatig leren denken en werken concreet in de opleiding geïmplementeerd? En: is het toch niet stiekem een ordinaire kostenbesparing? Nee, zeg ik dan. Deze andere manier van denken moeten we niet invoeren om de minister te pleasen, maar omdat we patiënten geen onnodige schade willen toebrengen. De discussie over geld moeten we in mijn ogen wel voeren, maar vanuit de inhoud. Dus met als insteek: kwaliteitsverbetering.”

Hoe zet u doelmatigheid in uw OOR op de kaart?

“We hebben tijdens de projectperiode een groot aantal COC’s bezocht binnen onze OOR, met deelnemers de Quick Scan Doelmatigheid besproken en inmiddels ook een aantal TTT’s doelmatigheid georganiseerd voor opleiders en aios. Daarnaast hebben acht aios een initiatief ingediend voor de OOR Leiden Doelmatigheidsprijs. Drie daarvan wonnen financiële ondersteuning voor hun project. Samen met het Bewustzijnsproject organiseert OOR Leiden op 18 april 2018 het landelijke doelmatigheidssymposium. Ik roep opleiders en aios dan ook van harte op om zich aan te melden en op 18 april naar Corpus in Leiden te komen!”